چگونگی ارائۀ انتقادات سازنده

در موقعیت‌های مختلف گاهی ناچار به انتقاد کردن از دیگران هستیم. باید تلاش کنیم انتقادمان سازنده باشد تا بر فرد موردنظر تأثیر بگذارد.

در اینجا به راهکارهایی اشاره می‌کنیم که به شما کمک خواهند کرد انتقاداتی ارائه دهید که نه آن قدر بی‌فایده و بیهوده باشد و نه باعث رنجش فرد مقابل شود. در عوض تأثیرگذار بوده و باعث پیشرفت و اصلاح او شود.

خصوصیات شخصیتی فرد را نادیده بگیرید
اگر می‌خواهید انتقاد شما سازنده و تأثیرگذار باشد، باید تا می‌توانید از دخالت دادن خصوصیات شخصیتی فرد موردنظر در انتقاد خود خودداری کنید. اگر بخواهید کمبودها و نقص‌های او را وارد جریان کنید، تصور خواهد کرد که قصد خوار کردن شخصیتش را دارید و توجهی به حرف‌ها و انتقادتان نخواهد کرد و علاوه بر این که از شما کینه به دل خواهد گرفت، به قول معروف، انتقادتان را نیز از یک گوش گرفته و از گوشی دیگر بیرون خواهد کرد. با این که دشوار است، اما باید تلاش کنید که تا می‌توانید شخصیت فرد را از کارش جدا کنید.

انتقاد خود را با زبانی مناسب ارائه کنید
انتخاب تک‌تک کلماتی که بر زبان می‌آورید، تفاوت ایجاد خواهد کرد. استفاده از لغات و اصطلاحات مربوط به مطلب موردنظر باعث تخصصی‌تر شدن آن خواهد شد. به علاوه می‌توان با حساس‌تر و تخصصی‌تر کردن زبان، جدی‌ترین و مهم‌ترین انتقادها را نیز به بهترین شکل ارائه دهید. اگر جملات خود را با "به نظر من می‌آید که..." یا "ممکن است من اشتباه می‌کنم، اما..."، شروع کنید، انتقادتان غیرمغرضانه تر و مؤدبانه‌تر به نظر خواهد رسید.

به واقعیات، مستقیماً اشاره کنید
فایدۀ انتقاد سازنده در مستقیم و رک و راست ارائه دادن واقعیات است. هیچ چیز سریع‌تر از نادرست بودن حقایق ارائه شده در انتقاد شما، آن را خراب نمی‌کند. یکی از بهترین راه‌های ارائه دادن حقایقی که با بحث نمی‌توان آن‌ها را مطرح کرد، از طریق انتقاد است. حقایق و واقعیات می‌توانند انتقاد شما را سازنده‌تر سازند و به طرف مقابل اجازه نخواهد داد تا از زیر آن شانه خالی کند.

احساسات خود و طرف مقابل را تحت کنترل بگیرید
برای ارائۀ انتقادی سازنده، شما باید احساسات غیرمطمئن خود را نادیده بگیرید تا بر انتقادتان تأثیر نگذارند. نباید بگذارید که احساسات خودتان باعث بدنامی و بی‌اعتباری انتقادتان شوند. علاوه بر این باید توجهتان به احساسات طرف مورد انتقاد نیز باشد، تا باعث خجالت یا رنجش او نشوید. به این توجه کنید که چه می‌توان کرد، نه چه انجام شده!.

به فرصت‌هایی برای پیشرفت و اصلاح اشاره کنید و از بیان کمبودها و نقصان‌ها اجتناب کنید.
مثبت جلوه دادن انتقادتان باعث خواهد شد که مؤدبانه‌تر و مؤثرتر به نظر آید.
معمولاً اگر به افراد راهکارهایی برای پیشرفت و اصلاح ارائه دهید تأثیر بیشتری بر آن‌ها خواهید گذاشت تا این که فقط اشکالات کارشان را به آن‌ها گوشزد کنید.

خود را جای طرف انتقاد بگذارید
مسئلۀ دیگری که قبل از ارائۀ هر انتقادی باید به آن توجه داشته باشید این است که خود را جای فرد موردنظر بگذارید و ببینید با شنیدن چنین انتقادی چه احساسی پیدا خواهید کرد. این در طبیعت انسان‌هاست که در برابر انتقادات حالت تدافعی بگیرند، مطمئناً خود شما نیز همین‌طور هستید.

به جای استفاده از نظرات شخصی، از استدلال و منطق استفاده کنید
هر نوع انتقادی معمولاً با یک مشکل مواجه است که می‌توانید آن را از بین ببرید، فقط باید همیشه به خاطر داشته باشید که انتقاداتی که بر پایۀ دلیل و برهان باشند کمتر مورد بحث قرار می‌گیرند. دفاع در مقابل منطق و برهان برای همه دشوار است. پس به جای دخالت دادن نظرات شخصی خودتان در یک انتقاد، بهتر است از دلایل عقلی استفاده کنید تا تأثیرگذارتر باشد.

برای جواب گرفتن باید فرصت دهید
بهتر است بین انتقادات خود کمی سکوت کنید تا فرد مقابل نیز فرصت دفاع از خود را پیدا کند. باید به او اجازه دهید که برای کار خود توجیه بیاورد، این کار باعث می‌شود که او توجه بیشتری به انتقادات شما ابراز کند و دست‌پاچه نیز نشود.

همه چیز را آن طور که هست نقد کنید!
درست است که ارائۀ انتقادات سازنده باعث نمی‌شوند که فوراً دوستان زیادی اطراف شما جمع شود، اما حداقل باعث بیشتر شدن دشمنانتان نیز نمی‌شوند. اگر در ارائۀ حقایق کاملاً بی‌غرض و منصف باشید، باعث خواهد شد که اطرافیان احترام زیادی برای شما و صحبت‌هایتان قائل شوند.